ik denk aan jou elke seconde van de dag

Regelmatige werkwoorden

Posted on: 6 juli 2009

de gebiedende wijs

Voor de gebiedende wijs gebruiken we de tegenwoordige tijd van de 1e persoon enkelvoud. Voor regelmatige werkwoorden is dit de stam.

Ga weg!
Gooi dat maar weg.
Neem dat mee.
Kom eens mee.

Het werkwoord zijn heeft een onregelmatige gebiedende wijs. In plaats van ben (1e persoon enkelvoud) gebruiken we de stam van het werkwoord wezen (een ouderwetse vorm van zijn):

Wees stil!

Als je beleefd wilt zijn, gebruik je de tegenwoordige tijd van de meer formele 2e persoon enkelvoud. Als je de beleefde gebiedende wijs gebruikt, moet je het persoonlijk voornaamwoord u toevoegen:

Vult u dit formulier in.
Betaalt u aan de kassa.
Blijft u maar zitten.
Weest u maar niet bang.

Voor de 1e persoon meervoud (we) zeggen we: laten we …

Laten we wat gaan drinken.
Laten we gaan.

Merk op dat we we zeggen, niet ons.

Als een bevel niet aan een specifiek persoon is gericht, maar meer aan mensen in het algemeen, gebruiken we de infinitief. Dit zien we vaak op verbods- en gebodsborden in het openbaar.

Niet roken
Niet aanraken
Trekken / duwen
Niet storen

werkwoord als bijvoeglijk naamwoord

Werkwoorden kunnen op verschillende manieren deel uitmaken van een bijvoeglijk naamwoord of bijwoord:

voorspellen voorspelbaar
spreken spraakzaam
vervelen vervelend
slapen slapeloos
dromen dromerig
bewerken bewerkelijk

Om van een werkwoord een bijvoeglijk naamwoord te maken, voegen we een achtervoegsel toe, zoals -baar, -zaam, -ig, etc.

Op de volgende twee pagina’s bespreken we twee types bijvoeglijk naamwoorden die op werkwoorden zijn gebaseerd: het tegenwoordig deelwoord en de ‘te + infinitief’.

Het tegenwoordig deelwoord

Het tegenwoordig deelwoord is een werkwoord, dat we uitsluitend als bijvoeglijk naamwoord (of bijwoord) gebruiken.

We vormen het tegenwoordig deelwoord door:

infinitief + d

Als bijvoeglijk naamwoord krijgt het tegenwoordig deelwoord soms een extra -e.

een werkend stel
vertrouwend op
een lopende rekening
zingende mensen

 

‘Te+ infinitif’ als bijvoeglijk naamwoord

Als we willen zeggen dat een bepaald actie mogelijk is, kunnen we een bijvoeglijk naamwoord gebruiken. Bijvoorbeeld: "Het geluid is hoorbaar" (we kunnen het horen), of "Het plan is uitvoerbaar" (we kunnen het plan uitvoeren).

In plaats van het bijvoeglijk naamwoord ‘werkwoord+baar’ kunnen we ook de constructie ‘te + infinitief’ gebruiken.

We zeggen dan: "Het geluid is te horen", of "Het plan is uit te voeren".

Deze constructie gebruiken we ook voor andere doeleinden, maar dit lees je verderop in dit hoofdstuk (zie te + infinitief.

te + infinitief

Let op! Deze constructie is een bijvoeglijk naamwoord! Het heeft dan ook geen werkwoorstijd (geen tegenwoordige tijd, voltooide tijd, etc.). Dit lijkt nu niet zo belangrijk. Echter, als je de woordvolgorde bestudeert, zul je zien dat een bijvoeglijk naamwoord niet op dezelfde positie staat als de werkwoorden (zie ook (complement).

jouw haar is kambaar
jouw haar is te kammen
dat is begrijpelijk
dat is te begrijpen

Behalve de koppelwerkwoorden, die we vaak combineren met een bijvoeglijk naamwoord, gebruiken we vaak het sterke werkwoord vallen. Als koppelwerkwoord heeft vallen dezelfde betekenis als zijn.

Valt dat nog te repareren?

 

Werkwoord als zelstandig naamwoord

Soms kom je een werkwoord tegen dat eigenlijk geen werkwoord is: het is een zelfstandig naamwoord, waarvoor je een lidwoord kunt plaatsen (het of een).

In het Nederlands gebruiken we de infinitief als we een werkwoord als zelfstandig naamwoord laten functioneren. De infinitief is een het-woord.

Het hebben van een huisdier is goed voor je gezondheid.

Het lidwoord kun je soms weglaten, maar dit verandert de status van het werkwoord natuurlijk niet (het blijft een zelfstandig naamwoord):

Op vakantie gaan is leuk.

Laat je door dit zelfstandig naamwoord niet misleiden! Als je het als werkwoord beschouwt, dan wordt het lastig om de zin te analyseren.

 

Samenvatting ‘andere’ vervoegingen  

‘Aan het’ duratief

Formule: zijn + aan het + infinitief

Bijvoorbeeld: hij is aan het studeren

‘Te’ duratief

Formule: liggen/zitten/staan/lopen + te + infinitief

Bijvoorbeeld: hij zit te werken

Gebiedende wijs

Formule:

Informeel: 1e persoon enkelvoud (stam):

Bijvoorbeeld: wees stil!

Formeel: 2e persoon enkelvoud + u:

Bijvoorbeeld: weest u stil!

"Laten we + infinitief:

Bijvoorbeeld laten we weggaan

Lijdende vorm

Formule: zijn/worden/raken + voltooid deelwoord

Bijvoorbeeld het is gedaan

Werkwoord als zelfstandig naamwoord

Formule: infinitief

Bijvoorbeeld: het opgaan van de zon

Bijvoeglijk naamwoord: te + infinitief

Formule: te + infinitive

Bijvoorbeeld: het is te doen

Bijvoeglijk naamwoord: tegenwoordig deelwoord

Formule: infinitief + d

Bijvoorbeeld: een werkende man

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


  • Mr WordPress: Hi, this is a comment.To delete a comment, just log in, and view the posts' comments, there you will have the option to edit or delete them.
%d bloggers op de volgende wijze: