ik denk aan jou elke seconde van de dag

Hulpwerkwoorden

Posted on: 6 juli 2009

Lijs van ‘te’ werkwoorden

In deze tabel staan de meest voorkomende te-werkwoorden.

(iemand) aanmoedigen om te om-werkwoorden
bedoelen om te om-werkwoorden
(iemand) bevelen (om) te om-werkwoorden
beloven dat-werkwoorden en om-werkwoorden
beweren te dat-werkwoorden
blijken te dat-werkwoorden
blijven* te + infinitief
denken te dat-werkwoorden
durven te voorzetsels
(iemand) dwingen (om) te om-werkwoorden
hangen te te-duratief
hebben te* voorzetsels
voorzetsels
hopen te dat-werkwoorden
komen te* voorzetsels
liggen te te-duratief
lijken te dat-werkwoorden
lopen te te-duratief
menen te dat-werkwoorden
bevelen te om-werkwoorden
proberen (om) te om-werkwoorden
schijnen te dat-werkwoorden
staan te te-duratief
(ernaar) streven om te om-werkwoorden
(iemand) verbieden (om) te om-werkwoorden
(ernaar) verlangen om te om-werkwoorden
(iemand) verzoeken (om) te om-werkwoorden
vallen* te + infinitief
vragen (om) te om-werkwoorden
wensen te dat-werkwoorden en om-werkwoorden
zijn te* te + infinitief
zitten te te-duratief

De werkwoorden die volgen op alvorens, door, in plaats van, na en zonder staan niet in deze lijst. Dit is omdat ‘te’ daar niet wordt veroorzaakt door het werkwoord zelf. Het kan elk werkwoord zijn, als er maar alvorens, door, in plaats van, na of zonder voor staat. Want die voorzetsels worden altijd gevolgd door ‘te’. In de tabel hierboven staan alleen de werkwoorden die zelf ‘te’ nodig hebben.

(*) Deze werkwoorden komen ook voor zonder ‘te’, maar met een andere betekenis.

Hulpwerkwoorden en kale infinitief

Sommige hulpwerkwoorden hebben geen te nodig.

De hulpwerkwoorden die geen ‘te’ nodig hebben, zijn de modale werkwoorden en de transitieve werkwoorden. We bespreken ze op de volgende pagina’s.

Kale infinitief: modale werkwoorden

Modale werkwoorden geven aan hoe een actie wordt uitgevoerd: verplicht, vrijwillig, toegestaan, enzovoort.

blijven Hij blijft zich afvragen of..
gaan Hij gaat een stukje lopen.
komen Hij komt vanavond eten.
kunnen Zij kunnen niet zingen.
moeten Zij moet haar huiswerk doen.
mogen Ik mag niet zingen.
willen Wij willen hier blijven.
zullen Jij zult lekker slapen.

Komen wordt ook genoemd in de lijst met hulpwerkwoorden die worden gevolgd door te + infinitief. Merk het verschil in betekenis op: het werkwoord ‘komen’ zonder te betekent arriveren, terwijl komen te betekent dat er iets gaat gebeuren.

Eigenlijk zijn niet alle werkwoorden in de lijst hierboven modale werkwoorden, maar dit is een taalkundige kwestie die hier niet zo van belang is.

Kale infinitief: transitieve werkwoorden

Een transitief hulpwerkwoord gebruiken we als we waarnemen hoe iemand anders (een lijdend voorwerp) iets doet.

Transitieve hulpwerkwoorden worden altlijd gevolgd door een lijdend voorwerp en een infinitief.

De transitieve hulpwerkwoorden zijn:

horen Ik hoor jou piano spelen.
vinden Ik vind hem mooi zingen.
voelen Ik voel de make-up zitten.
zien Hij zag haar over straat lopen.

Het werkwoord dat op het hulpwerkwoord volgt, is geen actie van het onderwerp, maar van het lijdend voorwerp (jou, hem, de make-up, en haar).

‘Aan het’ + infinitief

Voor de ‘aan het’-duratief gebruiken we: zijn + aan het + infinitief.

Hij is vrolijk aan het zingen.
Wij zijn vrolijk aan het praten.

Voor een meer uitgebreide uitleg van deze constructie, zie ‘aan het’ duratief.

De hulpwerkwoorden samengevat

In het algemeen staat het hoofdwerkwoord na het hulpwerkwoord (of de hulpwerkwoorden).

We onderscheiden vier typen hulpwerkwoorden:

Hulpwerkwoord + voltooid deelwoord

hebben zijn
worden raken

Als het voltooid deelwoord zelf een hulpwerkwoord is, dan verandert het in een infinitief.

Hulpwerkwoord + te + infinitief

  • Een lijst met "dat-werkwoorden"
beweren blijken
denken hopen
lijken menen
schijnen wensen
hebben hoeven
komen
  • Een lijst met "om-werkwoorden"
aanmoedigen streven
bedoelen verlangen
beloven verzoeken
bevelen vragen om
opdragen wensen
proberen
  • De ‘te’-duratief
zitten liggen
lopen staan
hangen

blijven te

zijn te

vallen

durven hoeven
hebben te komen
  • Hulpwerkwoorden en de kale infinitief
Modale werkwoorden
blijven gaan
komen kunnen
moeten mogen
willen zullen
Transitieve hulpwerkwoorden
horen vinden
voelen zien

Hulpwerkwoorden + aan het + infinitief

We gebruiken deze constructie alleen voor de ‘aan het’ duratief.

Het hulpwerkwoord is altijd zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: